ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ/ਰਿਆਦ/ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, 21 ਜੂਨ (ਬਿਉਰੋ): ਹੱਜ ਬੈਤੁੱਲਾ 2024 ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ । ਮੁਸਲਿਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ । ਹੱਜ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿੱਦਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਣ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਹਾਜੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਏ । ਸਾਊਦੀ ਮੀਡੀਆ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹੇ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਸਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੱਖੋਂ ਸਾਊਦੀ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਜ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਫੇਲ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ । ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਹਾਜੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਕਈ-ਕਈ ਘੰਟੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਰਹੀਆਂ । 16 ਜੂਨ ਤੋਂ ਸ਼ੋਸਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਹਾਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਭਾਵੇਂਕਿ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹਾਜੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਊਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਲਈ ਰੋਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਰੂਫ ਅਖਬਾਰ “ਡੇਲੀ ਡਾਨ” ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਾਲ ਹੱਜ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ 900 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ “ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ” ਹਨ।
ਖਬਰ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 600 ਮਿਸਰੀ, 144 ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ, 68 ਭਾਰਤੀ, 60 ਜਾਰਡਨ, 35 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ, 35 ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਅਨ, 11 ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੇਨੇਗਾਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।
ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਟੀਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੱਕਾ ਦੀ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਪਮਾਨ 51.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਵੱਧ ਗਿਆ।
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੌਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ “ਗਰਮੀ ਦੀ ਥਕਾਵਟ” ਦੇ 2,700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਜ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ ਸੂਮਰੋ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ 18 ਜੂਨ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 35 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਲਾਕ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ 20, ਮਦੀਨਾ ਵਿੱਚ ਛੇ, ਮੀਨਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ, ਅਰਾਫਾਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਦਲੀਫਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।
ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸੋਮਰੋ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਟਪਾਥਾਂ ‘ਤੇ ਪਈਆਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ – ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ।
ਡੀਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ [ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ] ਮਦਦ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਤੀ ਜਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਉਸਨੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੌਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ।
ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਾਲ ਹੱਜ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸੀ, ਤਾਪਮਾਨ 50 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਰਮੇਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਵਾਰਸ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।
ਗੰਭੀਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ 16 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਜ਼ਦਲਫਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਕਈਆਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਰੇਲ ਟਿਕਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧੁੰਦ ਦੇ ਪੱਖੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਮਵਾਰ ਤੜਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਫੁਟੇਜ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਿਆ ਸੀ ।
ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ ‘ਤੇ ਇਕ ਬਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਟੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ । ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਉਹ (ਸਾਊਦੀ ਅਥਾਰਟੀ) ਅਕਸਰ ਕਾਹਲੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁੱਜਾਜ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਤਰੀਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ,” ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।